CÁRABUS

Na actualidade, cando se fala (ou escribe) de preservación da biodiversidade, na maioría dos casos, salvagardar unha área ou a acción de protexer unha especie se basea exclusivamente en datos de vexetación e flora ou ben no estudo de animais vertebrados, obviando o máis importante compoñente da diversidade biolóxica que son os invertebrados. Este feito é especialmente acusado no noso país, sendo fiel reflexo dunha idea antropocéntrica e dunha concepción do mundo no que vemos inevitablemente como máis próximo a nós unha ave ou un mamífero que a un insecto. Así, a todos nos preocupa a desaparición do lince ibérico, pero poucos oíron falar das especies do xénero Carabus, por exemplo. E aínda que a xente oíse algo sobre estes animais, seguramente pensaría algo así como:

- “E que máis dá, para que serven eses bichos?”.

Este comportamento de menosprezo cara aos invertebrados, non pode ser achacado aos membros da nosa sociedade, senón que debe ser imputada ao sistema de educación que xeramos e a través do cal non soubemos ensinar que os invertebrados forman parte integrante do noso patrimonio natural, e que constitúen un compoñente importante da gran diversidade que temos obriga de preservar. En calquera caso, non é a miña intención afondar hoxe nas causas destas diferenzas, senón en facer unha modesta alegación a favor da nosa fauna invertebrada, tan pouco valorada en xeral, e que teñen tanta importancia no funcionamento dos ecosistemas.

Na mellora do coñecemento sobre a biodiversidade é necesario recordar, aínda que non de forma nominal, a todos aqueles que grazas ao seu traballo e tesón deron conta dunha boa parte do noso patrimonio, das nosas xoias naturais: a fauna entomológica. A algunhas delas, coñézoas por medio dos seus escritos e a outras persoalmente (non se me escapa que a unha lectora destes artigos, tiven o pracer de formar parte do tribunal da súa brillante tese doutoral); e tamén penso nalgunha outra, que dende a lectura destes artigos, estes "bichitos" xa empezan a non merecer ese termo pexorativo.

Adoita esquecérsenos que baixo os nosos pés se encontran os depredadores máis sofisticados da nosa fauna, e que na maioría das ocasións non adoitan medir máis de dous ou tres centímetros de lonxitude. Uns fabrican trampas para capturar as súas presas, algúns dispoñen de velenos capaces de matar instantaneamente ou inoculan substancias paralizantes e encimas que dixiren os tecidos brandos. Outros, perseguen animais que lles poden dobrar en tamaño matándoos coas súas mandíbulas especializadas. Pero non todos os artrópodos depredadores son velenosos, moitos son cazadores máis "tradicionais" que provistos de fortes mandíbulas capturan a outros invertebrados para posteriormente devoralos. É o caso dos nosos protagonistas de hoxe: os Carabus

 

Como son….(Fig. 1)


Figura 1

Inclúese actualmente este xénero (Carabus) no subórden Adephaga e está integrada por insectos coleópteros dos que os estudos paleontolóxicos nos revelaron os seus restos fósiles a partir do período Xurásico (200 a 145 Millóns de anos). Son, pois, insectos moi antigos, moi primitivos e a inmensa maioría carnívoros.

Tamaño mediano a grande. Xeralmente son negros ou marrons, pero uns poucos son metálicos, iridiscentes ou vivamente pigmentados. Os élitros están máis ou menos firmemente soldados ao longo da liña media formando unha sólida protección sobre o abdome. As ás posteriores adoitan estar reducidas e, a miúdo totalmente ausentes, o cal quere dicir que non voan.

 

Alimentación... (Fig.2)


Figur< 2

O réxime alimenticio é carnívoro, propio da maioría dos carábidos, o que lles confire o carácter de insectos favorables á agricultura xa que destrúen, para a súa alimentación, un gran número de larvas ou insectos adultos de réxime fitófago, de vermes, babosas, caracois, etc., que prexudican as plantas cultivadas.

Son nocturnos; escóndense durante o día baixo as pedras, madeiros de árbores, baixo mofos e restos vexetais, lugares escuros e húmidos. Saen pola noite para buscar o seu alimento. Dotados de grande actividade, tanto na súa fase adulta coma na larvaria, nútrense a expensas de presas vivas que cazan á carreira. Teñen, para iso, unha constitución anatómica perfectamente axeitada: Patas longas e áxiles que lles permiten rápidos desprazamentos en persecución das súas vítimas; mandíbulas fortes e cortantes, armadas de agudos dentes, para esgazar as súas presas; tegumentos exteriores duros, verdadeiras coirazas, para loitar vantaxosamente contra os animais de que se queren apoderar.

As larvas (Fig.3) son carnívoras na súa maioría, aínda que unhas poucas se alimentan de cereais e sementes.


Figura 3

Onde viven e que fan

Son esencialmente terrícolas, correndo axilmente coas súas longas e fortes patas por entre a vexetación. Prefiren os lugares frescos e húmidos como bosques abertos, abas de outeiros rochosos e beiras dos cursos de auga.

Os carábidos ao vivir no chan son moi sensibles ao seu manexo e xunto aos arácnidos representan ser bos bioindicadores do agroecosistema.

 

As especies presentes no NW peninsular..



Figura 4

Carabus (Carabus) deyrollei Gory, 1839

Lonxitude: 14-18 mm. Tegumento con coloración moi variable. Apéndices totalmente escuros. É unha especie diúrna bastante común nos bosques húmidos caducifolios, especialmente ribeiráns. Sofre un período de quiescencia variable ente outubro e marzo. É un endemismo ibérico cunha distribución limitada exclusivamente ao norte da península ibérica.

Categoría de ameaza para Galicia

UICN: preocupación menor (LC)


Figura 5

Carabus (Archicarabus) steuarti Deyrolle, 1852

 

En Galicia están confirmadas tres subespecies: Carabus (Archicarabus) steuarti steuarti Deyrolle, 1852, Carabus (Archicarabus) steuarti durani Raynaud, 1974 e Carabus (Archicarabus) steuarti fabriciiruspolii Breuning, 1969

Lonxitude: 17-19 mm. Coloración elitral azulada-negra coas marxes violáceas. Os élitros presentan estrías interrompidas por puntos formando unha estrutura pentaploide. Distribúese de forma dispersa. Vive en piñeirais, pradarías, terreos pedregosos degradados con vexetación de matogueira. Esta activa dende marzo a outubro. É un endemismo ibérico.

Categoría de ameaza para Galicia

UICN: case ameazado (NT)


Figura 6

Carabus (Archicarabus) nemoralis Müller, 1764

Lonxitude: 20-23 mm. Tegumento de coloración variable pero máis frecuentemente con tons verdosos bronceados. Apéndices escuros. Encóntrase baixo codias e mofos, en lugares con chans moderadamente secos e ricos en humus. Vive en piñeirais, bosques de caducifolios sobre todo de ribeira, pradarías, terreos pedregosos con vexetación de matogueira. Vive en toda Europa. En Galicia parece estar limitada a súa distribución á metade setentrional.

Categoría de ameaza para Galicia

UICN: preocupación menor (LC)




Figura 7

Carabus (Autocarabus) cancellatus celticus Lapouge, 1898

Lonxitude: 21-25 mm. Tegumento con coloración variable, xeralmente bronceado-cobreado ou verdoso coas costelas elitrales ennegrecidas. Apéndices escuros salvo o primeiro antenómero que é avermellado. Vive en terreos pantanosos ou húmidos e en campos con chan arxiloso, prados, bosques de folla caduca. Esta activa de abril a xullo. Fai diapausa dende finais de setembro ata abril. Distribuído por toda Europa ata Siberia. En Galicia ocupa a zona costeira.

Categoría de ameaza para Galicia

UICN: preocupación menor (LC)




Figura 8

Carabus (Oreocarabus) amplipennis amplipennis Lapouge, 1924

 

Lonxitude: 18-21 mm. Pronoto case cadrado e cos élitros estriados case mouros-violáceos con reflexos mais violáceos nas marxes. Vive en bosques de folla caduca e tamén en piñeirais e eucaliptales, zonas de matogueira e terreos de cultivo. Dende novembro a febreiro, os exemplares encóntranse quiescentes e o seu período de reprodución é dende marzo a maio. Endémica da Península Ibérica. Esta distribuída por toda Galicia.

Categoría de ameaza para Galicia

UICN: preocupación menor (LC)


Figura 9

Carabus (Mesocarabus) lusitanicus Fabricius, 1801

 

Lonxitude: 24-28 mm. Tegumentos con reflexos metálicos de cor bronceada ou verdosa; marxes dos élitros violáceos. Apéndices escuros. Vive en piñeirais e bosques mixtos, de folla caduca e eucaliptales; en terreos de cultivo, zonas de matogueira e bosques de ribeira. Encóntrase activa dende abril a setembro. Endémica da Península Ibérica. Dispersa por toda Galicia.

Categoría de ameaza para Galicia

UICN: preocupación menor (LC)




Figura 10

Carabus (Mesocarabus) galicianus Gory, 1839

Lonxitude: 20-28 mm. coloración dorsal enteiramente negra e ou laranxa claro dous fémures, así como pola presenza de marcadas costelas non dorso do élitro. O período de vida activa alcanza dende vos primeiros días de marzo ata vos primeiros de outubro polo que, a súa vida activa dura duns sete meses e medio a oito. A partir de outubro, vos avelaionas abandonan ás súas "praias" e a inmediata veciñanza do curso de auga para retirarse cara a noiros non afastados, pero apartados.

O período de metamorfose é rápido e regular e adoita durar aproximadamente dous meses. O acoplamento prodúcese de marzo a xullo. Pode hibernar por un breve período que se estende entre outubro e marzo, ou non entrar en diapausa invernal. Aliméntase sobre todo, de larvas e moluscos acuáticos. Dende unha concepción antropomorfa, non ten ás características morfolóxicas para vivir en tales medios. É dicir, é unha especie estritamente terrestre, con todo, penétrase non medio acuático para procurarse novos recursos alimenticios. Ademais, este medio, ás correntes de auga, deben reunir ás condicións de limpeza, ou que fai desta especie un excelente indicador dá bonanza de tales medios. Atópase ligada a augas limpas e de corrente rápida, que discorren sobre canles pedregosos; prefire zonas de aveseda con boa cobertura arbórea nas que hai pequenas praias areentas. É frecuente achala baixo grandes pedras parcialmente mergulladas, xa que é subacuática, como sinalan Jeanne (1969) e Zaballos e Jeanne (1994). Segundo vos datos obtidos por Raynaud (1974), a partir de exemplares dun viveiro, é de actividade nocturna, resultados que confirma Andrade (1980), quen sinala que é sensible á contaminación dás augas e á deforestación dás marxes, debido a que é moi umbrófila. Elemento endémico dá Península Ibérica, distribuído dende vos límites entre Asturias e Galicia ata a Serra dá Estrela en Portugal, incluíndo vos Montes de León e ás montañas ao noroestes de Zamora.

Categoría de ameaza para Galicia

UICN: Case ameazado (NT)




Figura 11

Carabus (Ctenocarabus) melancholicus costatus Germar, 1824

Lonxitude: 21-26 mm. Tegumento de cor cobreada coa cabeza e as costelas dos élitros non interrompidas. Apéndices escuros. Vive en lugares húmidos ou encharcados. Mostra a súa actividade dende primavera ata fin de maio e sofre, en Galicia, un período de quiescencia entre novembro e decembro. Está presente en toda a Península Ibérica

Categoría de ameaza para Galicia

UICN: preocupación menor (LC)




Figura 12

Carabus (Megadontusd) violaceus Linnaeus, 1758

Lonxitude: 24-28 mm. Cor negra con pronoto e élitros coas marxes violáceas. Élitros estriados con escultura tipo triploide. Vive en claros do bosque e lugares descubertos. En chans bastante secos, en xeral cunha fina capa de humus. O seu período de actividade dura de xuño a setembro. Especie europea. En Galicia só está presente no interior das provincias de Lugo e A Coruña.

Categoría de ameaza para Galicia

UICN: Datos insuficientes (DD)




Figura 13

Carabus (Chrysocarabus) lineatus Dejean, 1826 (Fig. 13)

En Galicia, está presente a especie nominal e a subespecie: Carabus (Chrysocarabus) lineatus lateralis Chevrolat, 1840 Lonxitude: 20-29 mm. Tegumento de cor verde metálica ou dourado coas costelas dos élitros ennegrecidas. Apéndices escuros. Encóntrase en todo tipo de hábitats, esencialmente en rexións forestais, tanto húmido como seco e en zonas de vexetación abundante. O seu período de actividade dura uns dous meses, aparecendo en primavera en altitudes baixas e as postas duran de abril a maio. Na Península só está presente no cuadrante noroccidental, alcanzando o rio Douro e polo leste chega ata os Pireneos occidentais

Categoría de ameaza para Galicia

UICN: preocupación menor (LC)


Figura 14

Carabus (Macrotorax) rugosus celtibericus Germar, 1824 (Fig. 14)

Lonxitude: 28-31 mm. Tegumentos bronceados. Élitros con dous repregamentos costiformes continuos alternando con tres discontinuos. Apéndices escuros. O seu hábitat é moi variable, dende zonas secas a bordos de ríos. Encóntrase en terreos areentos, areais costeiros, campos de cultivo, prados e en zonas de matogueiras. Manifesta a súa maior actividade de xaneiro a xullo para decaer o resto do ano. Presenta unha distribución circunmediterránea occidental. Na Península Ibérica está ausente no norte e parte do centro. En Galicia está moi esparexida con maior presenza na franxa costeira.

Categoría de ameaza para Galicia

UICN: preocupación menor (LC)


 

Entomoloxía cultural

Na literatura


Figura 15
      Pablo Neruda en "Confieso que he vivido" (1987)



O bosque chileno... "É un mundo vertical: unha nación de paxaros, unha multitude de follas... Tropezo nunha pedra, escarvo a cavidade descuberta, unha inmensa araña de cabeleira vermella mírame con ollos fixos, inmóbil, grande como un cangrexo... Unha avelaiona dourada lánzame a súa emanación mefítica, mentres desaparece como un lóstrego o seu radiante arco da vella... "

Charles Nodier (1780-1884) autor de contos fantásticos, escribiu en 1821 unha nota infrapaginal dun artigo titulado "Paseo de Dieppe ás montañas de Escocia, o Carabus hookei,"

Láminas... (Fig. 16)


Figura 16
      Esta láminas, é un bo exemplo de reproducións de coleccións iconográficas, algunhas das cales datan do s. XVIII (o Museo de Ciencias Naturais de Madrid, posúe unha das coleccións máis importantes de laminas iconográficas). . Ofrecen imaxes nítidas e de gran precisión anatómica.



Na filatelia

      (Fig. 17 a 23)



      Son poucos os países que emitiron series dedicadas a especies deste xénero, tal é o caso de: Mónaco, Romanía, Polonia, Republica Checa e Cambodja (= Kampuchea).




Figura 17
Figura 18
Figura 19
Figura 20
Figura 21
Figura 22
Figura 23


Roupa (Fig. 24)


Figura 24

 

 


 

Para saber máis...

CAMPOS, A.M. y NOVOA, F. 2006. Los Carabidae (Coleoptera) de Galicia (N.O.) de España: Catálogo, Distribución y Ecología. Monografías de Nova Acta Científica Compostelana (Bioloxia), Santiago de Compostela. 358 pp.
SOCIEDADE GALEGA DE HISTORIA NATURAL (SGHN), 2013. Atlas e libro vermello de Carabini, Cychrini e Lucanidae (Insecta, Coleoptera) de Galicia. Villagarcia de Arosa. 162 pp.