SABUGEIRO: Sambucus nigra

 

O sauco é un arbusto que pode chegar a converterse en árbore. As súas ramas son de cor parda clara, cubertas de lenticelas, medula moi branda e esponxosa. As follas son opostas, imparipinnadas, cos folíolos ovais e ápice agudo, fráxiles, serradas.

Familia: Caprifoliaceae.

 


 

CARACTERÍSTICAS

Procede de Europa, Asia Menor, Siberia, norte de África. É unha especie estendida por toda Europa, propia dos bosques húmidos e ribeiras. É un arbusto caducifolio, grande e moi ramificado, de ata 10 m de altura. As súas ramas posúen unha medula esbrancuxada moi desenvolvida.

É unha especie moi pouco esixente en chans e que soporta ben as fortes xeadas (-15/-20ºC). Prefire os chans húmidos e frescos, aínda que soporta os áridos e húmidos. É moi propenso ao ataque de pulgóns.

Florece en primavera e comezos do verán con flores de cor branco-cremoso, agrupadas en inflorescencias que poden alcanzar ata 20 cm. de diámetro.

Os seus froitos, de cor negra cando están maduros, son duns 6-8 mm, e agrúpanse en acios colgantes. Son moi apreciados polas aves. Non se debe confundir co seu parente o sauquillo ou yezgo (Sambucus ebulus), cuxos froitos teñen unha aparencia similar, pero son velenosos. É doado, non obstante, diferenciar ambas as dúas plantas, pois mentres o sabugueiro é un arbusto, o sauquillo é unha planta herbácea de non máis de 2 m. de alto.

 


 

USOS TERAPEUTICOS

O sabugueiro é un dos mellores sudoríficos (estimula a transpiración) e depurativos (purifica o sangue contribuíndo a eliminar os refugallos). Ademais tamén presenta propiedades diuréticas (colabora no proceso de depuración do sangue ao eliminar as toxinas) e antiinflamatorias (reduce as inflamacións).

Son depurativos.

Os froitos e as flores de sabugueiro son comestibles. Os primeiros pódense preparar en zumes, marmeladas, xeleas, salsas, sopas, etc. Deben de consumirse sempre maduros, pois cando verdes son tóxicos. Tamén as sementes, aínda ben maduras, son indixestas, polo que convén non abusar do froito en cru. Ao cociñalo vólvese inocuo.

 


 

REPRODUCIÓN

Reprodúcese dificilmente por sementes, polo que se adoita aconsellar facelo por estacas e baixo vidro en primavera ou outono.

A codia é purgante e diurética.

As flores de sabugueiro tamén se empregaron para facer licores e aromatizar viños.

Emprégase habitualmente en forma de infusión para tratar arrefriados, gripes, arrefriamentos, catarros e tamén se pode tomar como medida preventiva destas afeccións.

En forma de compresa emprégase para tratar afeccións da pel, como eccemas e outras dermatoses tamén hai autores que a recomendan para aliviar as hemorroides e para as queimaduras leves. Para a conxuntivite, ademais de empregar compresas tamén podemos realizar lavados de ollos coa infusión das flores. Por último, hai quen recomenda os cigarros feitos con follas secas de sabugueiro para deixar de fumar.

As partes de utilidade medicinal do sabugueiro son as flores, os froitos, as follas, e a segunda codia, aínda que na actualidade se adoitan empregar só as flores.

A infusión de flores prepárase con dúas culleriñas cheas de flores frescas ou secas en ¼ litro de auga fervendo. Déixase repousar uns minutos e toma tres veces ao día.

A infusión das follas ten propiedades parecidas, pero o seu olor non é demasiado agradable. Prepárase de forma similar, con dúas culleriñas rasas de follas.

As flores recóllense de maio a xullo, esténdense nun lugar abrigado para que se desprendan dos pedúnculos e déixanse secar. As follas recóllense de mozos e sécanse ao aire.

 


 

CULTIVO

O sabugueiro cultivouse en xardíns durante moito tempo. Aínda que o olor das súas follas non é agradable, entre finais de primavera e principios de verán cóbrese de bonitas flores brancas. Nun xardín natural ofrece refuxio e alimento a moitas aves. Prefire zonas soleadas ou parcialmente sombreadas, chans frescos e con certa humidade. Seméntase en outono ou primavera.